Eeuwenlang transporteerden Franse ‘coches’ (koetsen) mensen van de ene naar de andere plaats. Het besturen van zo’n koets werd coaching genoemd. ‘To coach’ was het vervoeren van een persoon van waar hij was naar hij wilde zijn. In 1889 werd de term geïntroduceerd in de sportwereld en een eeuw later was ‘coaching’ ingeburgerd.

Coaching is een begeleidingsvorm die erop gericht is mensen in positieve zin te veranderen, waarbij men uitgaat van veranderingsmogelijkheden die besloten liggen in de blijvende wisselwerking tussen inzicht en gedrag (Wiki). In een coachingstraject zoekt de gecoachte zijn coach uit. De cliënt bepaalt het doel, de coach stelt vragen, geeft adviezen en voegt waar nodig kennis toe.

‘Coach’ zijn is geen beschermd beroep. Het aantal coaches groeit explosief. Alleen al voor stress en burn-outklachten is het aantal de afgelopen twee decennia vertienvoudigd: van ruim 400 in 1999 naar bijna 4.500 vorig jaar (A. Dujardin in Trouw van 9 juli 2019). Coaches zijn er op meerdere gebieden, denk aan loopbaancoaches, financieel coaches, lifecoaches en persoonlijk coaches. En nu zijn er ook eco-coaches.

Theorie
Hans Lauxen presenteerde ECO-Coaching op het Taijifestival van november jl. Hij liet een exemplaar voor me achter met het verzoek het te recenseren.
Het kloeke boek van 324 pagina’s blijkt een trilogie. Het eerste deel (ruim 200 pagina’s), getiteld Eco-Coachen: A Way Of Life, is in 2015 geschreven door vader en dochter Tjalling en Berber van den Berg. Eco staat voor ecologisch, duurzaam; coaching voor een levenslange staat van optimaal fysiek en mentaal welzijn. Vader Tjalling, sportcoach en auteur van boeken over turnonderwijs en coachen, kreeg vernieuwende inzichten over trainen toen hij zijn dochter zag worstelen op haar pad als turnster. Hij begon het accent te leggen op ‘fysiek-mentale groei’ door gebruik te maken van andere sportdisciplines, waarbij de coach niet solistisch maar in een team opereert. ‘Wat ons uniek maakt is de combinatie van concepten en technieken.’ Heldere praktijkvoorbeelden en opdrachten prikkelen de lezer na te denken over coachen. In de sporthal in Heerenveen wordt getraind vanuit de principes van kruisbestuiving: verschillende coaches, sporters en vakgebieden trainen er gezamenlijk om maximaal gebruik te maken van elkaars kracht.
Dochter Berber bedreef als turnster vijftien jaar topsport en is als psycholoog (MSc) afgestudeerd met een minor sportpsychologie. Ze begeleidt veel sporters van recreatief tot topniveau én is onderdeel van het multidisciplinaire ECO-Coach team.

Ervaringen
Ook Hans Lauxen behoort tot dat ECO-Coach team. In deel twee (60 pagina’s) brengt hij getuigenissen van dertien individuen samen (en een slaaponderzoek). Personal interest verhalen vind ik leuk om te lezen, zeker als ze verhelderende inzichten bevatten. Deze mensen, die zich al of niet professioneel bezig houden met uiteenlopende sporten (ook taiji-er Mark van den Berg komt aan het woord), maken duidelijk wat eco-coaching mentaal en fysiek voor hen heeft betekend.

Oefeningen
In deel drie (30 pagina’s), ECO-Coaching in application, gaat Hans Lauxen in op oefeningen als leermiddel. Als ECO-coach leer je oefeningen te kiezen bij personen en situaties, maar ook om ze spontaan te creëren. Hoe? Door aandachtige observatie en intuïtie, zegt Hans. De bespreking van de zintuiglijke prikkelverwerking is erg informatief. Aan de vijf bekende zintuigen zien, horen, ruiken, voelen en proeven, worden drie minder bekende toegevoegd:
• het evenwichtsorgaan, dat informatie doorgeeft over snelheid en richting van bewegen en balans,
• de proprioceptie, of positiezin, dit is het vermogen van een organisme om de positie van het eigen lichaam en lichaamsdelen waar te nemen, en
• de interoceptie, het vermogen van een organisme om prikkels van binnenuit het eigen lichaam waar te nemen.
Wanneer zintuigen te weinig of te veel informatie aan de hersenen doorgeven is dat herkenbaar in je gedrag. Bij een onderprikkeld evenwichtsorgaan bijvoorbeeld, heb je grote behoefte aan bewegen, ben je altijd ‘in de weer’. Overprikkeling ervan geeft je het gevoel dat je snel uit balans raakt. Een verwijzing naar het werk van Monique Toonen, specialist zintuiglijke prikkelverwerking (7zintuigen.nl), was hier wel op zijn plaats geweest.

Bespreking
Bij het beschrijven van zijn oefeningen wordt de link met taijiquan duidelijk: het verplaatsen van je gewicht over de voeten om balans te voelen, langdurig in ma-bu stand staan (op de evenwichtsbalk!), het ontspannen van spieren, minimaliseren van spierkracht, relaxte startpositie vinden (‘voel je voetzolen’) voor zwemmers, schaatsers, het fysieke middelpunt in je lichaam vinden, zodat je geest kan ontspannen. De oefening ‘Frustratie overwinnen’ herinnert me aan ‘Invest in loss’. En in alles herken ik het vergroten van (het bewustzijn van) je gevoel. Het is niet meer dan logisch dat Hans’ werk als ECO-coach stoelt op zijn ervaringen met taijiquan en qigong. Ik ben ervan overtuigd dat de principes die daaraan ten grondslag liggen (rustig zijn, ontspannen, centreren, gronden, één zijn) je naar grotere hoogte kunnen leiden. Met ‘voelen’ als onbetwiste topper natuurlijk, want, zoals mijn docent Dirk Jan ter Haar zei, “wat je niet voelt brengt je uit evenwicht”.

Het oorspronkelijke gedachtegoed van de Van den Bergs is interessant. Het brengt een gedetailleerde theorie over coaching én het vernieuwende idee van de noodzaak tot kruisbestuiving bij de training van (top)sporters. Hans Lauxen heeft aan dit samenspel een nieuwe ‘sport’ toegevoegd. De kernwaarden uit taijiquan en qigong kunnen ongetwijfeld bijdragen aan veranderingen in positieve zin bij mensen.
En de groeiende groep taiji-docenten die zich aanbiedt als coach kan in dit boek dan ook zeker inspiratie en kennis opdoen.

Hans Lauxen, Berber en Tjalling van den Berg en Karen Buitenwerf-Lowe
ECO-Coaching
324 pagina’s
V&O Publishing B.V. 2019
ISBN 978-90-83008-40-0

Quote: Met de principes die aan taijiquan en qigong ten grondslag liggen, rustig zijn, ontspannen, centreren, gronden en één zijn, kun je als coach mensen naar grotere hoogte leiden.