Qigong: Chinese Medicine or Pseudoscience?

by | 09/03/2017 | Boekbespreking

Dit boek, verschenen in 2000, is geschreven door Chinese wetenschappers voor de Amerikaanse markt. De bedoeling is duidelijk: qigong terugbrengen naar het model van de jaren 50. Qigong is een methode om gezond te worden en te blijven door zelf op een verstandige manier te oefenen.

De auteurs hebben als titel voor het boek gekozen Qigong – Chinese Medicine or Pseudoscience?, maar hun boodschap is duidelijk: geen vraagteken aan het eind maar een duidelijke punt of een uitroepteken. Qigong is, wordt gesteld, een methode om zelf (bij voorkeur onder deskundige begeleiding) te beoefenen. Als zodanig maakt het deel uit van de Chinese geneeskunde. Andere resultaten, zoals van een meester of genezer die de qi van de cliënt/patiënt beïnvloedt, berusten enkel op suggestie. Alle onderzoeken die deze claims ondersteunen voldoen niet aan wetenschappelijke criteria.

De auteurs hadden al eerder openbaar kritiek geleverd op het onderzoek in China naar externe qigong en naar bovennatuurlijke vermogens van enkele qigongsupersterren. Kritiek hierop werd echter verschillende malen verboden. Het moment van verschijnen doet wel vermoeden dat er hier ook een politieke agenda mee speelt. Al is het een aanklacht tegen pseudowetenschap, in tegenstelling tot het boek hierboven bevat het geen literatuuropgave en geen index. De rol die de Chinese overheid speelde tijdens de qigong-boom wordt buiten beschouwing gelaten. Het is meer een pamflet dan een werk van wetenschappelijke objectiviteit. Doel van het boek is het ontmaskeren van pseudo-qigong en kwakzalverij.

Het eerste hoofdstuk bevat een korte geschiedenis van qigong en haar relatie tot traditionele Chinese geneeskunde. Enkele belangrijke methoden passeren de revue, er worden oefeningen beschreven voorzien van illustraties. De auteurs handhaven dat alle qigong-praktijken kunnen worden samengevat in drie beginselen zoals die in de jaren ’50 werden geformuleerd: regulering van het lichaam door het beoefenen van vorm; regulering van de adem om qi te cultiveren en de geest te regelen door het beoefenen van concentratie. Hoofdstuk twee gaat over externe qigong;  het bestaan van externe qi wordt ontkend, het effect op de behandelde persoon wordt toegeschreven aan suggestie. Kritiek wordt geleverd op het onderzoek naar externe qigong uit de jaren 1980.

Dan het derde hoofdstuk, dit draait om het ontmaskeren van vermeende superkrachten van qigongmeesters; hier verschijnen Yan Xin en Zhang Baosheng weer. (Zhang wordt later wegens fraude veroordeeld, Yan Xin krijgt van de overheid een enkele reis VS.) Het beschrijft verder een aantal trucs die goochelaars, straatartiesten en illusionisten gebruiken om het zien-is-geloven-publiek een rad voor de ogen te draaien. Het volgende hoofdstuk gaat verder met het ontmaskeren van menselijke buitengewone vermogens, nep qigong-demonstraties en het falende onderzoek naar paranormale vermogens.

Het laatste, korte, hoofdstuk beschrijft de belangrijke symptomen van zogenaamde ‘ultra afwijking’ in qigong. Het gaat over de fysieke, maar vooral de psychische klachten die het gevolg kunnen zijn van te fanatiek op verkeerde wijze qigong beoefenen.

In de volgende TQT pak ik hier de draad weer op. Welke problemen waren het die in China gingen opspelen? Waren die typisch Chinees?

Qigong: Chinese Medicine or Pseudoscience?
Lin Zixin, Yu Li, Guo Zhengyi, Shen Zhenyu, Zhang Honglin, Zhang Tongling
Prometeus, 2000
148 pp.