Het succes van de vijf elementen – Jan Kraak

by | 03/07/2019 | Boekbespreking

In de vorige uitgave van TQT staat in drie artikelen de wuxing centraal. Jäger schetst de ontwikkeling van de leer van de vijf elementen/fasen in de medische geschiedenis en schrijft in de eindalinea dat het model een hulp kan zijn om uit de medische molen te blijven. Aimée van der Sterren trakteerde ons in haar rubriek op advies voor lentevoedsel. Ten slotte deed Nol Twigt getuigenis van zijn bekering van scepticus tot gelovige; wuxing had hem een nieuwe impuls in zijn taijibeoefening gegeven.

Het elegante wuxingmodel is een aardige kapstok. In de populaire ‘astrologie’, de boerenkalender, de geneeskunst, acupunctuur, voedingsleer, qigong, vechtkunst, ga zo maar door. In het Nederlands zijn dan ook veel boeken verschenen waarin de toepassingen van de wuxing een centrale plaats innemen. Dit is de eerste van enkele artikelen over deze boeken.

Als eerste een boek van eigen bodem: Het succes van de vijf elementen door Jan Kraak.

Eind jaren ’70 ontwikkelde Jan Kraak Tai Chi Tao. TCT is een oefenmethode, losjes gebaseerd op de uitgangspunten van taijiquan en qigong. Het is laagdrempelig, toegankelijk voor alle leeftijden, ook mensen met een lichamelijke beperking zijn welkom. In een prettige ontspannen sfeer ondersteunen de begeleiders de deelnemers. Het zijn vooral aandoeningen als fibromyalgie, ME en burn-out waar de reguliere wetenschap geen raad mee weet die bij TCT vaak genoemd worden. Nogal wat mensen met deze ziektes getuigen van verbetering of zelfs genezing door middel van Tai Chi Tao.

Dit boek heb ik al een tijd liggen. Nu en dan las ik een stukje en legde het weer met een zucht opzij. Een zucht van verbazing of ergernis, afhankelijk van mijn humeur.

Ik vind het een slecht boek. Deels is de uitgever daarvoor verantwoordelijk. In zijn voorwoord schrijft deze dat Jan zijn boek wilde uitgeven maar dat hij helaas overleed. Toen “is besloten om het boek vanaf het concept te publiceren, dit omdat de lessen van een grootmeester nooit exact door de leerling kunnen worden vertaald.” Op de kwalificatie grootmeester ga ik niet in. Beter was geweest de moeite te nemen het boek te redigeren. Niet uitgeven was ook een optie, want dit concept bestaat enkel uit kopieën van Jans website. Er staan erg veel taalfouten in en irritant veel herhalingen, enkele keren een hele alinea, ook een hele pagina. Had iemand de moeite genomen de handleiding voor het maken van een werkstuk voor leerlingen van groep 7 basisonderwijs te raadplegen en te volgen dan was het al een stuk beter geweest.

Het boek is net als de website wat betreft vormgeving en inhoud belabberd. Op de vorm ga ik niet in, de inhoud is onsamenhangend, het mist structuur, onduidelijk is waar hij zijn informatie vandaan haalt en hoe/waarom hij tot bepaalde uitspraken komt. Door de zoekfunctie in te zetten op zijn website en de online pfd van het boek met opdrachten als ‘ratio’, ‘chuan’, ‘emotie’ en ‘denk’ wordt het gedachtegoed, als je dat zo mag noemen, van Jan wat duidelijker.

Wat betreft de onderwerpen die met taiji, qigong, Chinese filosofie en geschiedenis te maken hebben geef ik wat voorbeelden. De pagina op de website die Hou Chun Gong qigong behandeld is exemplarisch. Deze qigongvorm zou zijn ontworpen door de Gele Keizer Huong Ti die leefde ongeveer 2674 – 2575 v. Chr., de Chinese muur heeft gebouwd en het boek over de Chinese geneeskunde schreef. Hier worden er drie zaken door elkaar gehusseld: 1 de legendarische keizer Huangdi (Pinyin), legendarisch dus zo iemand als Adam en Eva, 2 de historische eerste keizer Qin Shi Huangdi, die stierf in 210 v. Chr. en begon met het bouwen van de muur en 3 het boek Huangdi Neijing dat niet door een keizer geschreven is en dateert van na de dood van de eerste keizer.

Dit foutje van 2400 jaar, wordt nog overtroffen als Jan beweert dat het yin-yangsymbool werd gebruikt ten tijde van de Gele Keizer. Over het algemeen wordt aangenomen dat het werd geïntroduceerd door Zhou Dunyi (1017–1073), 3600 jaar later.

Bij de ‘vertaling’ van Chinese begrippen gaat het overal fout: Tai Chi betekent volgens Jan: ‘het grote geheel van energie’, Tao Yin ‘het zachte pad’. Beter geef je geen letterlijke vertaling van taiji, maar leg je het begrip uit aan de hand van de afbeelding van Zhou Dunyi. De karakters waar daoyin uit bestaat betekenen ‘lijden’ en ‘trekken’, het zijn andere karakters dan dao, ‘weg’ of ‘pad’ en yin van yinyang.

Kraak schrijft dat hij research heeft gedaan, maar als hij al zo veel onjuistheden beweert die relatief gemakkelijk te controleren zijn, valt het ergste te vrezen als hij zijn mening geeft over onderwerpen die ingewikkelder in elkaar steken en verdieping in de materie, checken van bronnen en beoordelen van tegenstrijdige argumenten vereisen om tot een genuanceerd oordeel te komen.

In nuanceren is hij niet zo goed. Goed en slecht zijn duidelijk, aan grijstinten doet hij niet. In ‘De Jan Kraak Vrijdag Column’ schets hij een deprimerend beeld van politici, wetenschappers en fabrikanten die ons manipuleren en vergiftigen. Een reeks van (aan)klachten als een chaotische kruistocht tegen gezond verstand.

Wat was zijn achtergrond? Jan beoefende tijdens zijn tienerjaren judo, jiu jitsu en een tijdje boksen, maar na zijn diensttijd, hij zal een jaar of 19, 20 zijn geweest, stopte hij er mee wegens gekissebis van bobo’s. Hij wilde niet meer deel uitmaken van een organisatie. Van enige verdere gestructureerde leerweg blijkt niets. Enige tijd in 1972 volgde hij lessen bij Jan Errit de Vries, mij bekend om zijn speelse, daoïstische benadering van taiji. Hier en daar shopte Jan nog wat. Hij heeft niet op (enigszins) volwassen leeftijd een leergang meegemaakt. Door een durende relatie met een leraar groei je. Omdat je de leraar vertrouwt oefen je, door oefenen verander je. Je maakt je de principes eigen. Maar als je er te vroeg je eigen ding van maakt en er die elementen uit haalt die goed voelen, dan leer je niet echt iets.

Ik ventileer nu mijn mening. Eind 1989, begin 1990 volgde ik zondagen in Enschede; Tang Wei doceerde de mengvorm xingyi-bagua en Wang Yan een zwaardvorm met lange kwast. Jan was ook van de partij, maar het lestempo lag te hoog voor hem. Hij miste de soepelheid, het geïntegreerd en gecoördineerd bewegen, het kunnen nadoen en volgen met een redelijke aandacht voor grote lijn en detail; hij had het niet in zijn lijf zitten.

Voor iemand die zegt daoïstische bezig te zijn houdt hij er een nogal dualistisch wereldbeeld op na. Hij is in zijn ontwikkeling blijven steken. Zijn vrijdagblog is als dat van een boze puber met een autoriteitsprobleem. Gezellig aan de koffietafel, in eigen kring aimabel maar zich ongefundeerd veroordelend afzetten tegen andersdenkenden. De vriendelijke, zachte, ontspannen en tedere vormpjes die hij onderwijst staan in schril contrast met zijn mening over mensen die wat anders doen. Als hij het heeft over andere beoefenaars van qigong of taijiquan heeft hij zijn oordelen al klaar.

‘Energie verandert, wetenschap niet, …‘ De energie die veranderd is is de nieuwe energie, een kosmische energie die in 1992 is begonnen en in 2012 de aarde heeft overspoeld. De magnetische velden van de planeten zijn al veranderd.’ We hebben geen 7 maar 13 chakra’s. Enzovoort.

Hij haalt de wetenschap er bij als het met zijn geloof overeenstemt, maar zo niet dan is het donkere energie. Verwijt ‘de wetenschap’ dat ze energie niet snappen. Maar Jan snapt niets van de wetenschap. Die verandert continu langzaam, maar soms heel snel. Wat niet of nauwelijks verandert is de mens, die wordt nog net als 10000 jaar geleden beheerst door emoties in een wereld die zijn begrip ontglipt. En die zekerheid zoekt in modellen die soms lang mee gaan, en soms verdwijnen als de oude goden. Mensen willen iets geloven.

Het boek geeft weinig achtergrondinformatie. Het gaat om ‘je moet het begrijpen’ en dat wil eigenlijk zeggen: ‘je moet het geloven’. Ik geloof dat het succes komt door Jans geloof en zijn betrokkenheid bij zijn cursisten. Zij voelden zich gehoord, serieus genomen, werden aangeraakt; hij nam de tijd voor ze. De sfeer was ontspannen en prettig, er werden leuke simpele oefeningen gedaan.

Ik geloof dat, als in verder gelijke omstandigheden, de oefeningen worden aangeboden in ad random volgorde, en er willekeurig de naam van een ‘element’ aan wordt gegeven, de werkzaamheid niet af neemt.

Het succes van de vijf elementen
Tai Chi Tao en Qi Gong-methode
De zachte weg naar intentie en jezelf
Jan Kraak
Uitgeverij Charish, 2008
Ook te lezen op:
www.alexanderkrieb.nl/pdf/5elementen.pdf
TCT site:
www.jankraak-taichitao.nl