Breathing Spaces – door Nancy Chen

by | 09/03/2017 | Boekbespreking

Nancy Chen is medisch antropologe, professor aan de Universiteit van Californië, Santa Cruz. Geboren in de VS, beoefende ze in haar jeugd gongfu. Chen legt de nadruk op de psychologische problemen die door qigongbeoefening optraden en hoe die werden ervaren door patiënten, hun verwanten, behandelaars en bureaucraten. Chen bracht anderhalf jaar (1990-‘91) door in China waar ze onderzoek deed naar qigong en psychiatrie, de jaren daarna deed ze research in Taiwan en de VS.

De naam van het boek verwijst enerzijds naar het individu dat, na jaren van onderdrukking, eindelijk opgelucht weer vrij kon ademhalen. Anderzijds naar de publieke ruimten, vooral parken, waar voor het eerst, in het openbaar, in meer of minder vaste sociale verbanden werd geoefend.

Breathing Spaces vertelt het verhaal van de wisselwerking tussen staat en individu en hun onderlinge beïnvloeding. Voor de enorme populariteit van qigong speelden verschillende factoren een rol. Meest belangrijk was waarschijnlijk de overgang van een volledig door de staat verzekerde gezondheidszorg naar de markteconomie; de ‘eigen bijdrage’ voor zorg en medische hulp moest betaald worden. Eigen verantwoordelijkheid voor behoud van gezondheid ging meer meespelen. De grote populariteit zorgde voor een overvloed aan artikelen, boeken en video’s waarmee men zelf aan de slag ging. Dit op eigen houtje oefenen was waarschijnlijk de belangrijkste oorzaak van de optredende problemen, meer dan, zoals wel wordt gesuggereerd, op geld beluste charlatans die met onvoldoende kennis zichzelf tot qigongmeester promoveerden. Het bijwonen van massabijeenkomsten gegeven door beroemde, charismatische qigongmeesters waar tienduizenden aanwezigen meegesleept worden door het massagebeuren zorgde voor ervaringen die niet werden begeleid door ervaren qigong beoefenaars. Individuen, hun familie en collega’s, wisten niet wat ze er mee aan moesten.

Wat voor problemen kunnen er ontstaan door het beoefenen van qigong? Het gaat niet zozeer om de relatief eenvoudig te voorkomen of verhelpen ongemakken aan het bewegingsapparaat zoals problemen met knie, onderrug en nek, maar vooral om de ongewenste psychische verschijnselen die zich voor kunnen doen. Een korte opsomming:

Lichamelijke symptomen kunnen bestaan uit: hoofdpijn, duizeligheid of desoriëntatie en vreemde gewaarwordingen in de onderbuik (dantian).

Op energetische wijze verwoord: ‘niet te controleren verplaatsingen van qi binnen het lichaam, vooral onstuimige, niet te beheersen, qi-stroming naar het hoofd.’

Emotioneel: oncontroleerbare, heftige emoties, vooral angst en verdriet.

Psychisch: dissociatie, paranoia, stemmen horen, visuele hallucinaties, geheugen- en concentratieproblemen.

Chen schrijft dat deze fenomenen bekend zijn in de traditionele Martial Art omgeving (en, voeg ik toe, waarschijnlijk ook in meditatieve tradities). Deze problematiek wordt daar meestal beschouwd als een normaal voorkomend verschijnsel op de weg naar meesterschap. Het wordt dan genoemd: ‘Van het pad afraken (en bezeten raken)’. Belangrijk is dan het ingebed zijn in een sociale context, tenminste als groep van beoefenaars, bij voorkeur in persoonlijk contact met de leraar. Als er sprake is van contact met een leraar, geeft deze aanwijzingen: (tijdelijk) stoppen met bepaalde oefeningen of de intentie veranderen. Voor vele zelfoefenaars ontbrak zo’n band met een traditie.

De qigong afwijking (qigong deviation) werd gemedicaliseerd, de wetenschap ging onderscheid maken tussen wetenschappelijke qigong en bijgeloof, en veel qigong werd in de ban gedaan; qigong was òf sport òf wetenschappelijk. Meesters gingen meer of minder ondergronds verder of vertrokken naar het buitenland wat zorgde voor een grote verspreiding buiten China.

Breathing Spaces; een belangrijk boek voor qigongbeoefenaars; goede kennis van het Engels is wel noodzakelijk.

Breathing Spaces
Qigong, Psychiatry, and Healing in China
Nancy N. Chen
Columbia University Press, 2003
Paperback: 272 pp.